İş bankası’nın kuruluşu ve gelişimi

Cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankası olan İş Bankası, Atatürk’ün direktifleriyle İzmir Birinci İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda 26 Ağustos 1924 tarihinde kuruldu. İş Bankası ilk Genel Müdürü Celal Bayar’ın liderliğinde iki şube ve 37 personel ile hizmete başladı. Nominal sermayesi 1 milyon TL’ydi. Bu sermayenin fiilen ödenen 250 bin TL’lik bölümü ise bizzat Atatürk tarafından karşılanmıştı.

 

İlk kurucular, hissedarlar…

 

Bankamızın inşasının temel harcı niteliğinde olan 250 bin lirayı Atatürk koymuştu ama mütevazı bir bankanın kurulması için bile bu para yeterli değildi. Para bulmak için neler yapıldığını Celal Bayar şöyle anlatıyor:

 

"Sermaye bir milyondu. 250 bin lira hazırdı. O nispeten fazla para, dışardan on para yok. Müessis hissesi, bir hisse 1000 liraydı. Müessisler bulacağız ve meclis – i idareyi kuracağız. Hiç kimse yanaşmıyor. Diyorlar ki ‘Ne kadar böyle bir işe girdiysek, hiçbirinin neticesi çıkmadı, bu da onların devamı’… Ecnebi bankalar nezdinde, Banque d’Athens var, İtalyanların bankaları var, Fransızların bankaları var. Onlar bizim Türklere, hatır için, Kızılay’a 1000 lira teberruda bulunur gibi, müessis hisselerini verdiler. Ben de şahsımı kullanarak, hatta Atatürk’ün nüfuzunu kullanarak 1000′er lirayı böyle topladım." (İş Dergisi, Sayı 240, Ekim 1986, s. 4).

 

Limonata, pasta…

 

9 Eylül 1924 günü, İstasyon Caddesi üzerindeki ilk binasında düzenlenen bir törenle Bankamızın açılışı yapıldı. Açılış törenine devlet erkânı, hükümet üyeleri, mebuslar, kordiplomatik ve Ankara eşraf ve tüccarı davetliydi. Davetli sayısı 150′yi bulduğundan, bu kadar kişiyi alacak salon bulunamamış, davetliler gruplar halinde ağırlanmıştı. Törende limonata ve pasta dağıtılmış, bu açılış için toplam 120 lira masraf yapılmıştı!

 

Cesur bir girişim

 

Türkiye’de tüm bankacılık işlemlerini gerçekleştirmek, sınai gelişmeyi başlatmak, ulusal tasarrufları harekete geçirmek, temel ekonomik atılımları finanse etmek ve kredi ihtiyaçlarını karşılamak, yeni kurulan bir ülke için yaşamsal önemde etkinliklerdi.

 

I. Dünya Savaşı sonrasında dünyada pek çok alanda olduğu gibi finansal sektörde de hızlı gelişmeler kaydedilmiş, yeni teknolojiler, kriterler ve metotlar oluşturulmuştu. Ülkemiz bu yenilik ve gelişmelerden tümüyle yoksun olduğu gibi bu alanda çalışacak yetişmiş elemanımız da yoktu. İş Bankası dönemin bu zor ekonomik koşulları altında çalışmalarına başladı.

 

Bankamız, kurulduğu günden beri, amaçlarını gözden kaçırmadan sürekli güçlenerek büyüyen ender kurumlardan biri oldu; bu durum camiamızın gelmiş geçmiş tüm üyelerinin en büyük övünç kaynağı.

 

Kuruluşundan beri halka açık bir şirket olan İş Bankası, bugün Munzam Sandığı aracılığı ile çalışanlarının ve emeklilerin % 41,5′ine ortak olduğu ve ülkemizde benzeri olmayan bir ortaklık yapısına sahip. Aralık 2006 itibarıyla İş Bankası ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir.

 

İş Bankası Munzam Sandık Vakfı: % 41,5

 

Atatürk Hisseleri (Cumhuriyet Halk Partisi)*: % 28,1

 

Halka açık pay: % 30,4

 

* Atatürk’ün vasiyeti çerçevesinde mülkiyeti Cumhuriyet Halk Partisi’ne ait olan söz konusu hisselere ilişkin temettü geliri, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na bırakılmıştır.

 

Mayıs 1998′de T.C. Hazinesi’nin İş Bankası’ndaki % 12.3 oranındaki payı, başarılı bir halka arz işlemi ile yerli ve yabancı yatırımcılara sunuldu. Bu hisseler bugün İMKB’de ve Londra Borsası’nda işlem görüyor.

 

İş Bankası 2006 Aralık ayı sonundaki piyasa değeri 17.971.848 bin YTL.

 

İş Bankası’nın piyasa değeri, 2006 Aralık ayı sonu itibarıyla toplam 316 şirketin işlem gördüğü ve 230.037.678 bin YTL piyasa değerine sahip İMKB’nin % 7,81′ini oluşturuyor.

 

Bankamız "Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk milli bankası" olarak doğdu. Bankacılıktaki "doğuştan gelme" bu öncü misyonunu o gün bugündür kararlılıkla sürdürüyor.

 

Aşağıdakiler İş Bankası’nın Türk bankacılığına getirdiği "ilk"lerden sadece birkaçı:

 

Tasarruf alışkanlığını yaratmak ve yaygınlaştırmak amacıyla halkımızı kumbarayla tanıştırdık. Dedelerimizin, babalarımızın, annelerimizin de çocukluklarında birer "İş Bankası Kumbarası" vardı

 

Günlük harcamalarda çek uygulamasını başlattık. Parayı cepte taşıma alışkanlığı böylece değişmeye başladı. Bu uygulama, elektronik bankacılığın, yine bankamızın öncülük ettiği "Bankamatik" devrinin de habercisiydi.

 

Ülkemizde elektronik bankacılığın temellerini attık.

 

İlk kez bankamızın isimlendirdiği ve uygulamaya soktuğu Bankamatikler bu alandaki hizmetin adı, markası haline geldi.

 

Avrupa ve Kıbrıs’ta ilk Türk banka şubelerini bankamız açtı.

 

Yatırım Hesabı hizmeti ilk kez bankamızla başladı.

 

Yatırım Fonu da bankamızın ilklerinden.

 

İlk kez bünyemizde menkul kıymet alım satımını düzenleyerek, müşterilerimizin birikimlerini değerlendirmeye başladık.

 

1996 yılında Mavi Hat’tan sonra ilk interaktif telefon bankacılığı hizmetini sunarak müşterilerimize bir telefon kadar yakın olduk.

 

1997 yılında Türkiye’nin ilk internet şubesini kullanıma açarak bankacılık işlemlerini internete taşıdık.

 

Kişisel bilgisayarı olmayan müşterilerimizin de İnternet Bankacılığı’nın olanaklarından yararlanabilmesi için Netmatikleri hizmete soktuk.

 

WAP ile bankacılık işlemlerini Türkiye’de ilk olarak cep telefonlarına yine biz taşıdık.

 

Bankacılık Sektöründe Elektronik Devrim

 

Özellikle 1980 sonrasında Türk bankacılığında meydana gelen hızlı değişim ve gelişmelerin ışığında, dünyanın en gelişmiş "on line real-time" sistemlerinden biri hızla uygulamaya alındı.

 

Bugün İş Bankası’ndaki;

 

2834 Bankamatik

 

742 Bankamatik (+)

 

911 Netmatik

 

103 CRS (Kasamatik)

 

980 şube

 

11 yurtdışı şubesi

 

Genel Müdürlük birimleri

 

İşbank GmbH ( Almanya 12 şube, Hollanda 1 şube,Fransa 1 şube, İsviçre 1 şube)

 

bu sistemle birbirine bağlanıyor.

 

Böylece işlemler anında gerçekleşiyor ve İş Bankası, müşterilerine sanki tek bir şubeymiş gibi hızlı ve sağlıklı hizmet verebiliyor.

 

Bugün Bankamız, kullandığı donanım ve yazılım teknolojileriyle Türkiye’nin en gelişmiş sistemine sahip olmasının yanı sıra on-line real time uygulamaları ve etkin self-servis hizmetleriyle dünyada örnek gösterilen bir konuma ulaşmış durumda.